Zirai havacılık ve bir uçak incelemesi: AT-802

Ülkemizde uzun yıllar önce zirai havacılık sektörü alınan bir karar ile yasaklandı. 100’den fazla uçağı barındıran, pilotu, teknisyeni ve işletmecisiyle dev bir sektör yok edildi. Dünyada ise devam ediyor. Yazarımız Şeref Sezgin, bu alanda dünyanın en iyi uçaklarından biri olarak kabul edilen AT-802’leri inceledi. AT-802’ler, ülkemizde yangın söndürme operasyonunda hem Orman Genel Müdürlüğü filosunda hem de kiralık olarak kullanılıyor

İlaçlama pilotluğu, yalnızca iyi uçak kullanmakla yapılabilecek bir iş değildir. ABD ve Avustralya gibi ülkelerde tarımsal havacılık, uçuş saati başına kaza riski en yüksek operasyon kategorisidir. Air Tractor AT-802A için 2026 yılında fabrika liste fiyatı 2,5 milyon dolar. Bu uçak 7,5 ton ağırlığı kalkış yapar. (Uçağın ağırlığı+İlaç+Yakıt)

60° yatış açısı ile süratinin 130 knot’ın altına düşmesi Stall ile sonuçlanır. Tamamen pilotaj yeteneği ile uçurulan en zorlu havacılık türü olarak kabul edilmesininde sebebi budur.

Pratt & Whitney 1300 beygir PT6A motora sahiptir.

Meraklılar için detaylı pilot açıklaması youtube videosunda:

https://youtu.be/8TYTVPF9qPQ?si=fDjkVJloLY1v5_FJ

2026 yılında önemli bir gelişme ise Air Tractor, 15 Mayıs 2026’da fabrikadan çıkan ilk AT-802’nin SwathPRO hassas ilaçlama sistemiyle teslim edildiğini duyurdu. Sistem, ilaç akışının ve püskürtme genişliğinin daha hassas kontrolüne yönelik.

Neden dünyada en fazla kaza yaşanan genel havacılık uçuşudur ?

Pilotun çok iyi alçak irtifa disiplini, arazi tanıma, enerji yönetimi, stall farkındalığı ve ciddi operasyonel tecrübeli olması gerekir.

İlaçlama uçakları (Agricultural Aircraft), havacılığın en tehlikeli çalışma alanlarından birini oluşturur. Bunun temel nedeni uçağın kendisinden çok, çok düşük irtifada, yüksek manevra yükü altında ve engellerle dolu bir ortamda uçmak zorunda olmasıdır.

Bir pilot açısından bakıldığında, ilaçlama uçuşu normal bir genel havacılık uçuşundan oldukça farklıdır.

NTSB ve FAA araştırmalarında öne çıkan detayları 5 maddede toplamış.

1. Çok düşük irtifada uçuş. Uçak çoğu zaman ağaçların ve elektrik hatlarının hemen üzerinde, yerden birkaç metre yükseklikte çalışır. Hata payı son derece küçüktür.

2. Sürekli dönüş ve alçalma-yükselme. Her ilaçlama hattının sonunda dönüş yapılır. Bu manevralarda yatış açısı artar, dönüş yarıçapı küçülür ve stall marjı azalabilir.

3. Elektrik telleri ve engeller. Elektrik hatları, telefon direkleri, ağaçlar ve tepeler ciddi çarpışma tehlikesidir. Özellikle ince teller havadan fark edilmesi güç engellerdir.

4. Ağır ve değişken ağırlık. Uçak ilaç doluyken kalkar. İlaç tüketildikçe ağırlık ve ağırlık merkezi değişir. Kalkış performansı ve uçuş karakteristiği buna göre yönetilmelidir.

5. Sıcak hava ve yoğun iş temposu. Sıcak havada yoğun çalışma, yüksek motor gücü ihtiyacı, türbülans ve pilot yorgunluğu riski artırır.

Benim fikrim Pilot açısından en kritik konu: Stall ve Spin

Stall meydana geldiğinde uçak yerden 10 metre yüksekte. Normal bir irtifada kurtarılabilecek bir durum, burada ölümcül olabiliyor.

Üstelik dönüş sırasında meydana gelen stall, asimetrik kanat kaybıyla spin’e dönüşmektedir. Spin’den bu irtifada kurtulabilmek imkansızdır.

Tarımsal ilaçlama için bugün AT-802A en güçlü ve kanıtlanmış seçeneklerden biri. Daha ileri teknoloji arıyorsanız SwathPRO gibi sistemler de en az motor gücü kadar önemlidir

Air Tractor AT-802A performansını üreticinin yayımladığı teknik verilere göre inceleyelim. Bu uçak, tek motorlu tarım uçakları arasında çok yüksek taşıma kapasitesine sahip.

Dönüşte yatış açısına göre stall hızı da yükselir.

Air Tractor AT-802A’nın maksimum kalkış ağırlığı olan 7.257 kg’da stall hızı:

Bunlar yaklaşık performans değerleridir; gerçek stall hızı ağırlığa, konfigürasyona ve koordinasyona bağlıdır.

Önemli: 60° yatışta stall hızı, düz uçuşa göre yaklaşık %41 artar. İlaçlama uçuşlarında dönüşlerin kritik olmasının temel nedenlerinden biri budur.

Air Tractor’ın üretim kapasitesi oldukça yüksek. Şirketin Teksas, Olney fabrikasından açıkladığı rakamlar şöyle:

AT-802A özelinde sadece ilaçlama versiyonu 2025 yıl sonunda toplam 1,941 adetlik üretim ve satış bildirilmişti. Yıllık kapasite 200 adet civarı. Son olarak değerlendirmemi yazmak isterim.

7,2 tonluk tek motorlu bir uçağın 92 knot düz uçuş stall hızı ve 60 derece yatışta 130 knot stall hızı, düşük irtifada çalışan pilot için çok ciddi bir enerji yönetimi gerektiriyor.

Bir noktayı özellikle vurgulayayım: AT-802A akrobasi uçağı değildir. Uçuş el kitabında spin ve akrobasi manevraları yasaklanmıştır.